మోదీ 12 ఏళ్లు.. మారిన భారత్‌కు కొత్త ప్రశ్నలు

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ నాయకత్వంలో భారతదేశం పన్నెండేళ్ల పాలనా ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసుకుంది. ఈ కాలాన్ని కొందరు ఆధునిక భారత నిర్మాణానికి కీలక దశగా అభివర్ణిస్తుంటే, మరికొందరు సామాజిక, ఆర్థిక సవాళ్లు కొనసాగిన కాలంగా విశ్లేషిస్తున్నారు. అయితే ఈ రెండు అభిప్రాయాల మధ్య ఉన్న వాస్తవ పరిస్థితులను సమగ్రంగా పరిశీలిస్తే, మోదీ పాలన భారతదేశంలో అనేక రంగాల్లో గణనీయమైన మార్పులకు దారితీసినప్పటికీ, కొన్ని నిర్మాణాత్మక సమస్యలు మాత్రం ఇంకా కొనసాగుతున్నాయని స్పష్టమవుతుంది. ఈ పన్నెండేళ్లను అంచనా వేయాలంటే దేశంలో ఏమి మారింది, ఏమి మారలేదు, భవిష్యత్తు అభివృద్ధికి ఎలాంటి అవకాశాలు, సవాళ్లు మిగిలాయి అనే కోణంలో చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.

భారతదేశ ఆర్థిక మార్పు ప్రయాణం మోదీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత మాత్రమే ప్రారంభమైందని చెప్పడం పూర్తిగా సరైనది కాదు. దేశ ఆర్థిక సంస్కరణలకు పునాది చాలా కాలం క్రితమే పడింది. ఆర్థిక సరళీకరణ, సమాచార సాంకేతిక రంగం విస్తరణ, విద్యా అవకాశాల పెరుగుదల, డిజిటల్ వ్యవస్థల అభివృద్ధి వంటి అనేక కార్యక్రమాలు గత ప్రభుత్వాల కాలంలోనే ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే ఆ కార్యక్రమాలను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల జీవితాల్లోకి తీసుకెళ్లడం, వాటి అమలును వేగవంతం చేయడం, ఫలితాలను పెద్ద స్థాయిలో కనిపించేలా చేయడం మోదీ పాలనలో ప్రత్యేకంగా కనిపించిన అంశంగా చెప్పవచ్చు.

డిజిటల్ పాలన రంగంలో భారత్ ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించే స్థాయికి చేరుకుంది. ప్రజలకు ప్రభుత్వ సేవలను వేగంగా అందించడం, ఆర్థిక లావాదేవీలను సులభతరం చేయడం, సంక్షేమ పథకాల అమలులో పారదర్శకతను పెంచడం వంటి అంశాల్లో డిజిటల్ వ్యవస్థలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. ప్రజలకు నేరుగా ప్రయోజనాలు అందే విధంగా వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం ద్వారా ప్రభుత్వ సామర్థ్యం పెరిగింది. ఒకప్పుడు పరిమిత స్థాయిలో ఉన్న డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించి ప్రజల దైనందిన జీవితంలో భాగమయ్యాయి.

మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి కూడా ఈ కాలంలో ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించదగ్గ అంశం. రహదారులు, రైల్వేలు, సరకు రవాణా మార్గాలు, ప్రజా మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణంలో గణనీయమైన పురోగతి నమోదైంది. దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలు మెరుగైన అనుసంధానతను పొందాయి. రవాణా వ్యవస్థ బలోపేతం కావడంతో వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు కూడా ఊతం లభించింది. ఆధునిక రైల్వే వ్యవస్థలు, వేగవంతమైన రహదారి నిర్మాణాలు, సరకు రవాణా మార్గాల అభివృద్ధి దేశ ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు కొత్త అవకాశాలను సృష్టించాయి.

అయితే ఈ అభివృద్ధి ప్రయాణంలో ప్రధాన సవాలుగా నిలిచిన అంశం ఉపాధి కల్పన. భారతదేశానికి యువ జనాభా రూపంలో లభించిన అవకాశాన్ని పూర్తిగా వినియోగించుకోవాలంటే పెద్దఎత్తున ఉద్యోగ అవకాశాలు అవసరం. దేశంలో విద్యావంతుల సంఖ్య పెరుగుతున్నప్పటికీ, నైపుణ్యాలకు తగిన ఉద్యోగాలు అందుబాటులో లేకపోవడం ఆందోళన కలిగించే అంశంగా మారింది. తయారీ రంగంలో ఆశించిన స్థాయిలో విస్తరణ జరగకపోవడం, భారీ స్థాయిలో ఉపాధి అవకాశాలు సృష్టించలేకపోవడం వల్ల యువతలో నిరీక్షణలు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి.

ప్రాంతీయ అసమానతలు కూడా భారత అభివృద్ధి ప్రయాణంలో మరో ముఖ్యమైన సవాలుగా నిలిచాయి. దక్షిణ, పశ్చిమ భారత రాష్ట్రాలు విద్య, ఆరోగ్యం, పారిశ్రామికాభివృద్ధి, ఆదాయ స్థాయిలలో వేగంగా ముందుకు సాగుతున్నాయి. మరోవైపు కొన్ని ఉత్తరాది రాష్ట్రాలు ఇంకా మౌలిక అభివృద్ధి, ఉపాధి, మానవ వనరుల అభివృద్ధి వంటి రంగాల్లో సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ వ్యత్యాసాలు భవిష్యత్తులో ఆర్థిక, రాజకీయ చర్చలకు కేంద్రబిందువుగా మారే అవకాశముంది. సమతుల్య అభివృద్ధి లేకుండా దేశవ్యాప్త పురోగతి సాధించడం కష్టమనే అభిప్రాయం నిపుణుల్లో వ్యక్తమవుతోంది.

సామాజిక ఐక్యత అంశం కూడా మోదీ పాలనపై జరిగే చర్చల్లో కీలకంగా నిలుస్తోంది. బలమైన నాయకత్వం దేశానికి అవసరమని మద్దతుదారులు చెబుతుంటే, సామాజిక విభజనలు పెరగడం దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధిపై ప్రభావం చూపవచ్చని విమర్శకులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ప్రజాస్వామ్యంలో అభివృద్ధి కేవలం ఆర్థిక సూచికలతో మాత్రమే కొలవబడదు. ప్రజల మధ్య పరస్పర విశ్వాసం, సామాజిక సమగ్రత, వ్యవస్థలపై నమ్మకం కూడా అంతే ముఖ్యమైనవి. ఈ అంశాల్లో సమతుల్యతను కాపాడుకోవడం ఏ ప్రభుత్వానికైనా పెద్ద సవాలే.

భారత్ ప్రపంచ వేదికపై తన ప్రభావాన్ని పెంచుకోవాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతోంది. అంతర్జాతీయంగా దేశ ప్రతిష్ఠ పెరగడం, వివిధ రంగాల్లో భారత సామర్థ్యం గుర్తింపు పొందడం, సాంకేతిక మరియు ఆర్థిక రంగాల్లో పురోగతి సాధించడం వంటి అంశాలు సానుకూల పరిణామాలుగా కనిపిస్తున్నాయి. అయితే ఒక దేశం నిజమైన ఆదర్శంగా నిలవాలంటే ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడాలి, నాణ్యమైన విద్య అందాలి, పేదరికం తగ్గాలి, సమాన అవకాశాలు పెరగాలి. ఈ లక్ష్యాలను సాధించడమే దీర్ఘకాలిక విజయానికి అసలు కొలమానం.

డిజిటల్ వ్యవస్థలు, ఆర్థిక సమ్మిళితత్వం, ప్రభుత్వ సామర్థ్యాల పెరుగుదల వంటి రంగాల్లో భారత్ గణనీయమైన పురోగతి సాధించింది. ప్రపంచంలోని అనేక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు కూడా భారత అనుభవాలను అధ్యయనం చేస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ ఇవి అంతిమ లక్ష్యాలు కావు. ఈ వ్యవస్థలు ప్రజల జీవితాల్లో ఎంత మార్పు తీసుకువచ్చాయి, సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు అవకాశాలు ఎంతవరకు చేరాయి, ఉపాధి మరియు సంక్షేమం ఎంత మేర పెరిగాయి అనే అంశాలే అసలు విజయాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.

మోదీ పాలనపై సమగ్రంగా చూస్తే ఇది పూర్తిస్థాయి విప్లవాత్మక మార్పుల కథ కాదు, అలాగే నిరాశాజనక స్థబ్దత కథ కూడా కాదు. ఇది పురోగతి, సవాళ్లు, అవకాశాలు, పరిమితులు కలిసి సాగిన ఒక విస్తృత ప్రయాణం. దేశ సామర్థ్యం పెరిగింది, మౌలిక వసతులు విస్తరించాయి, డిజిటల్ పాలన బలపడింది. అయితే ఉపాధి కల్పన, ప్రాంతీయ అసమానతలు, మానవ వనరుల అభివృద్ధి, సామాజిక ఐక్యత వంటి అంశాలు ఇంకా పూర్తి పరిష్కారం కోసం ఎదురుచూస్తున్నాయి.

పన్నెండేళ్ల తర్వాత భారతదేశం మరింత అనుసంధానమైన, మరింత సాంకేతిక సామర్థ్యం కలిగిన, మరింత ఆశయాలతో ముందుకు సాగే దేశంగా రూపుదిద్దుకుంది. అయితే భవిష్యత్తులో ఈ మార్పులు కోట్లాది ప్రజలకు ఉపాధి, అవకాశాలు, మెరుగైన జీవన ప్రమాణాలు అందించగలిగితేనే వాటి అసలు విలువ తెలుస్తుంది. భారత అభ్యున్నతిని నిరంతరం కొనసాగించే సామాజిక ఐక్యత, సమాన అవకాశాలు, సమతుల్య అభివృద్ధి సాధ్యమవుతాయా అనే ప్రశ్నలకు లభించే సమాధానాలే మోదీ పాలన చరిత్రలో ఎలాంటి స్థానం సంపాదిస్తుందో నిర్ణయించనున్నాయి.