హర్మూజ్‌ టోల్‌ ప్లాన్‌పై ట్రంప్–ఇరాన్ ఒప్పందం

అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరాన్ నాగరికతను అంతం చేస్తామని చేసిన తీవ్ర హెచ్చరికల నేపథ్యంలో అనూహ్యంగా రెండు వారాల కాల్పుల విరమణ (Ceasefire Plan) ప్రకటించడం అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో కీలక పరిణామంగా మారింది. ఈ నిర్ణయం వల్ల పశ్చిమాసియాలో నెలకొన్న ఉద్రిక్తతలు కొంత మేర తగ్గుముఖం పట్టాయి. ఇదే సమయంలో ఇరాన్ కూడా ఈ సీజ్‌ఫైర్‌ను అంగీకరించినట్లు, తమ పెట్టిన పది షరతులను అమెరికా ఆచరణీయంగా పరిగణించినట్లు వెల్లడించింది. ఈ షరతుల్లో హర్మూజ్ జలసంధిపై ఇరాన్ నియంత్రణ అంశం కూడా ప్రధానంగా ఉంది.

హర్మూజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) ప్రపంచంలో అత్యంత కీలకమైన సముద్ర మార్గాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఉత్తరాన ఇరాన్, దక్షిణాన ఒమన్ దేశాల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఈ జలసంధి సుమారు 53 కిలోమీటర్ల వెడల్పు మాత్రమే కలిగి ఉంది. ప్రపంచ చమురు రవాణాలో గణనీయమైన భాగం ఈ మార్గం ద్వారానే జరుగుతుంది. అందువల్ల ఈ ప్రాంతంలో జరిగే ఏ చిన్న మార్పు అయినా ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లపై ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపుతుంది.

ప్రస్తుతం ఇరాన్–అమెరికా మధ్య సీజ్‌ఫైర్ ప్లాన్‌లో భాగంగా హర్మూజ్ జలసంధి మీదుగా వెళ్లే నౌకలపై ఫీజు వసూలు చేసే అవకాశంపై చర్చలు జరుగుతున్నాయి. ఇరాన్ మరియు ఒమన్ దేశాలు కలిసి ఈ టోల్ విధానాన్ని అమలు చేయవచ్చని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ఇంతవరకు ఈ మార్గం అంతర్జాతీయ జలమార్గంగా పరిగణించబడుతూ, ఎలాంటి రుసుములు లేకుండా నౌకల రాకపోకలు జరిగేవి. కానీ తాజా పరిణామాలతో ఈ విధానంలో మార్పు వచ్చే సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి.

ఇరాన్ అధికారి ఒకరు మీడియాకు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, హర్మూజ్ మీదుగా వెళ్లే నౌకల నుంచి వసూలు చేసే టోల్ ఫీజును దేశ పునర్నిర్మాణానికి ఉపయోగించాలనే యోచన ఉంది. యుద్ధ పరిస్థితులు మరియు ఆర్థిక ఒత్తిడుల మధ్య దేశాన్ని తిరిగి నిర్మించుకోవడానికి ఈ ఆదాయం కీలకంగా మారవచ్చని భావిస్తున్నారు. ఈ టోల్ విధానం అమలు అయితే ఇరాన్‌కు కొత్త ఆదాయ వనరులు ఏర్పడతాయని విశ్లేషకులు అంటున్నారు.

ఇరాన్–ఇజ్రాయెల్–అమెరికా మధ్య కొనసాగిన ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో హర్మూజ్ ప్రాంతం ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఫిబ్రవరి 28న యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఇంధన సరఫరా గొలుసులు దెబ్బతిని, ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు ధరలు పెరిగాయి. ఈ పరిణామం అనేక దేశాల్లో ఇంధన సంక్షోభానికి దారితీసింది. ఇప్పుడు సీజ్‌ఫైర్ కారణంగా రవాణా పునరుద్ధరణకు అవకాశం ఏర్పడడంతో మార్కెట్లు కొంత స్థిరత్వం దిశగా కదులుతున్నాయి.

ఇరాన్ సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ కూడా రెండు వారాల కాల్పుల విరమణకు అంగీకరించినట్లు ప్రకటించింది. ఈ కాలంలో కూడా ఇరాన్ మిలిటరీ ఆధ్వర్యంలో హర్మూజ్ జలసంధి మీదుగా నౌకల రాకపోకలు కొనసాగుతాయని స్పష్టం చేసింది. ఇది ఒక విధంగా నియంత్రణను ఇరాన్ చేతుల్లోనే ఉంచే ప్రయత్నంగా భావించవచ్చు. అదేవిధంగా, ఈ కాలంలో అమెరికాతో పాకిస్థాన్‌లో చర్చలు జరగనున్నట్లు సమాచారం.

ఇంకా ముఖ్యంగా, హర్మూజ్ జలసంధి ద్వారా నౌకల రవాణాపై టోల్ వసూలు చేయడానికి అవసరమైన బిల్లును ఇరాన్ పార్లమెంట్ ఇప్పటికే ఆమోదించింది. ఇది ఆ విధానాన్ని చట్టబద్ధం చేసే దిశగా ఒక కీలక అడుగు. దీంతో భవిష్యత్తులో ఈ మార్గం ద్వారా వెళ్లే ప్రతి నౌకపై ఒక నిర్దిష్ట రుసుము చెల్లించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం ఉంది.

మరోవైపు, అమెరికా మాజీ అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ సోషల్ మీడియాలో చేసిన వ్యాఖ్యల్లో హర్మూజ్ రవాణాను పునరుద్ధరించడంలో అమెరికా సహాయం చేయనుందని పేర్కొన్నారు. ఈ ప్రక్రియ ద్వారా భారీగా ఆదాయం సమకూర్చుకోవచ్చని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. అలాగే ఇరాన్ పునర్నిర్మాణానికి ఈ ఆదాయం ఉపయోగపడుతుందని ఆయన వ్యాఖ్యలు సూచిస్తున్నాయి.

విశ్లేషకుల అంచనాల ప్రకారం, హర్మూజ్ ద్వారా వసూలు చేసే టోల్ ఫీజు చాలా పెద్ద మొత్తంలో ఉండే అవకాశం ఉంది. కొన్ని అంచనాల ప్రకారం ఈ ఫీజు సుమారు రూ.18 కోట్ల వరకు ఉండొచ్చని సమాచారం. అయితే ఇది అధికారికంగా ఖరారు కావాల్సి ఉంది. ఈ విధానం అమలైతే ప్రపంచ వాణిజ్యంపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది, ముఖ్యంగా చమురు దిగుమతులపై ఆధారపడే దేశాలకు ఇది అదనపు భారంగా మారవచ్చు.

మొత్తంగా చూస్తే, ట్రంప్ ప్రకటించిన సీజ్‌ఫైర్ ప్లాన్, ఇరాన్ షరతులు, హర్మూజ్ జలసంధిపై టోల్ విధానం వంటి అంశాలు అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు, ఆర్థిక వ్యవస్థలపై ప్రభావం చూపే కీలక పరిణామాలుగా నిలుస్తున్నాయి. ఈ ఒప్పందం కొనసాగితే ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు తగ్గే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, కొత్త ఆర్థిక విధానాలు ప్రపంచ వాణిజ్యానికి కొత్త సవాళ్లను తీసుకురావచ్చని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.