సైబర్ మోసాలపై సుప్రీం కీలక ఆదేశాలు..

న్యూఢిల్లీ: సైబర్ మోసాలు, ముఖ్యంగా మ్యూల్ ఖాతాల ద్వారా జరిగే ఆర్థిక నేరాలను అరికట్టేందుకు సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశాలు జారీ చేసింది. బ్యాంకు ఖాతాల నిర్వహణ, నిలిపివేత, నిధుల పునరుద్ధరణకు సంబంధించి ఆర్‌బీఐ నాలుగు వారాల్లో ప్రామాణిక విధానాన్ని (SOP) రూపొందించి అన్ని బ్యాంకులకు, హైకోర్టులకు పంపించాలని ఆదేశించింది.

డిజిటల్ అరెస్ట్ మోసాలకు సంబంధించిన స్వయంప్రేరిత విచారణలో ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం ఈ ఆదేశాలు ఇచ్చింది. జస్టిస్ జాయ్‌మాల్య బాగ్చీ, జస్టిస్ వీ. మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం సైబర్ నేరాల నియంత్రణకు పలు సూచనలు చేసింది.

సైబర్ మోసాల బాధితులకు త్వరితగతిన న్యాయం అందించేందుకు కేంద్ర హోంశాఖ పరిధిలోని ఇండియన్ సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్ (I4C) రూపొందించిన ఫిర్యాదుల పరిష్కార విధానం, డబ్బు తిరిగి పొందే వ్యవస్థలను రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు, దర్యాప్తు సంస్థలు వెంటనే అమలు చేయాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది.

సైబర్ క్రైమ్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్‌లో నమోదైన డిజిటల్ అరెస్ట్ ఫిర్యాదులు తగ్గడం కొంత ఊరటనిచ్చే పరిణామమని ధర్మాసనం పేర్కొంది. 2024లో 1,23,672 ఫిర్యాదులు నమోదవగా, 2025లో 58,239కి తగ్గాయని, 2026 జూన్ 30 వరకు 16,377 ఫిర్యాదులు నమోదైనట్లు కోర్టుకు సమర్పించిన నివేదికలో వెల్లడైంది.

అయితే ఫిర్యాదులు తగ్గుతున్నప్పటికీ నిరంతర పర్యవేక్షణ అవసరమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. సైబర్ ఆధారిత ఆర్థిక నేరాలపై అప్రమత్తత పెంచాలని సూచించింది.

కేంద్ర హోంశాఖ సమర్పించిన నివేదికను పరిశీలించిన అనంతరం ధర్మాసనం ఈ ఆదేశాలు జారీ చేసింది. గతంలో ఇచ్చిన మధ్యంతర ఆదేశాల ఆధారంగా మంత్రిత్వ శాఖలు, నియంత్రణ సంస్థలు, బ్యాంకులు, దర్యాప్తు సంస్థలు తీసుకున్న చర్యలను నివేదికలో వివరించారు.

డిజిటల్ అరెస్ట్ కేసుల్లో సీబీఐ నమోదు చేసిన కేసులను కూడా సుప్రీంకోర్టు ప్రస్తావించింది. ఒక దర్యాప్తులోనే 238 మంది బాధితులను గుర్తించిన సీబీఐ, 67 బ్యాంకు ఖాతాలను పరిశీలించి, సుమారు రూ.80 కోట్ల లావాదేవీలను గుర్తించినట్లు ధర్మాసనం తెలిపింది. ఈ కేసులో 16 రాష్ట్రాల్లోని 93 ప్రాంతాల్లో సోదాలు నిర్వహించినట్లు పేర్కొంది.

సైబర్ మోసాల్లో ఉపయోగించే మ్యూల్ ఖాతాలు, మనీలాండరింగ్‌కు సంబంధించిన ఖాతాలపై ప్రత్యేక మార్గదర్శకాలు అవసరమని కోర్టు అభిప్రాయపడింది. ఈ నేపథ్యంలో ఆర్‌బీఐ రూపొందించే SOPలో ఖాతాల గుర్తింపు, నిర్వహణ, నిలిపివేత, బాధితులకు నిధుల పునరుద్ధరణ వంటి అంశాలు ఉండాలని సూచించింది.

సైబర్ మోసాలపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, పోలీసు శాఖలను సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. ఫిర్యాదు చేసే విధానాలు, అందుబాటులో ఉన్న రక్షణ వ్యవస్థలపై విస్తృత ప్రచారం చేయాలని తెలిపింది.

బ్యాంకు ఖాతాలను ఫ్రీజ్ చేసే సైబర్ మోసం కేసుల్లో బాధితులు ముందుగా ఫిర్యాదు పరిష్కార వ్యవస్థలను వినియోగించుకునేలా హైకోర్టుల రిజిస్ట్రార్ జనరల్స్ చర్యలు తీసుకోవాలని ఆదేశించింది. అయితే బాధితుల చట్టపరమైన హక్కులకు ఎలాంటి భంగం కలగకుండా చూడాలని స్పష్టం చేసింది.

ఇంకా రాష్ట్ర సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్లను ఏర్పాటు చేయని రాష్ట్రాలు నాలుగు వారాల్లో వాటిని ఏర్పాటు చేయాలని, ఇండియన్ సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్‌తో సమన్వయంతో ఈ-జీరో ఎఫ్‌ఐఆర్ విధానాన్ని అమలు చేయాలని సూచించింది.

సైబర్ ఆర్థిక నేరాల్లో నిలిపివేసిన బ్యాంకు ఖాతాల కేసులను త్వరితగతిన పరిష్కరించాలని అధికారులను ఆదేశించిన సుప్రీంకోర్టు, తదుపరి విచారణను సెప్టెంబర్ 16కు వాయిదా వేసింది. అప్పటికి తాజా సమగ్ర నివేదిక సమర్పించాలని ఆదేశించింది.