ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపికపై సుప్రీంకోర్టు కీలక ప్రశ్నలు

ఎన్నికల ప్రధాన కమిషనర్, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక విధానంపై సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. ఎన్నికల అధికారుల ఎంపికలో పారదర్శకత, నిష్పాక్షికతకు సంబంధించిన అంశాలపై విచారణ సందర్భంగా సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది. ముఖ్యంగా ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలోని ఎంపిక కమిటీ ద్వారా ఎన్నికల కమిషనర్లను నియమించే విధానం నిజంగా నిష్పక్షపాతంగా కనిపిస్తుందా అనే అంశంపై కోర్టు దృష్టి సారించింది.

సుప్రీంకోర్టు ఈ వ్యాఖ్యలు ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల (నియామకం, సేవా నిబంధనలు, పదవీకాలం) చట్టం, 2023కు సంబంధించిన పిటిషన్ల విచారణ సందర్భంగా చేసింది. ఈ చట్టం ప్రకారం ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపిక కోసం మూడు సభ్యులతో కూడిన కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తారు. ఈ కమిటీలో ప్రధానమంత్రి, కేంద్ర మంత్రి, ప్రతిపక్ష నాయకుడు లేదా లోక్‌సభలో అతిపెద్ద ప్రతిపక్ష పార్టీ నాయకుడు సభ్యులుగా ఉంటారు.

ఈ ఎంపిక విధానాన్ని సవాలు చేస్తూ పలు పిటిషన్లు సుప్రీంకోర్టులో దాఖలయ్యాయి. ఎన్నికల కమిషన్ వంటి రాజ్యాంగ సంస్థ స్వతంత్రంగా పనిచేయాలంటే నియామక ప్రక్రియలో కూడా తగినంత స్వతంత్రత, సమతుల్యత ఉండాలని పిటిషనర్లు వాదిస్తున్నారు.

విచారణ సందర్భంగా ధర్మాసనం, ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక ప్రక్రియ ప్రజల్లో నమ్మకాన్ని కలిగించేలా ఉండాల్సిన అవసరాన్ని ప్రస్తావించింది. ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికల ప్రక్రియకు ఎన్నికల సంఘం కీలకమైన సంస్థ కాబట్టి, దాని సభ్యుల ఎంపిక విధానం కూడా నిష్పాక్షికంగా కనిపించాల్సిన అవసరం ఉందని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.

2023 చట్టం ప్రకారం ఎంపిక కమిటీలో ప్రభుత్వ ప్రతినిధులకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉంటుందని పిటిషనర్లు పేర్కొన్నారు. దీంతో ఎన్నికల కమిషన్ స్వతంత్రతపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉందని వారు వాదించారు. ఎన్నికల ప్రక్రియను పర్యవేక్షించే సంస్థపై ప్రజలకు పూర్తి విశ్వాసం ఉండాలంటే నియామక విధానంలో సమతుల్యత అవసరమని వారు తెలిపారు.

మరోవైపు ప్రభుత్వం ఈ చట్టాన్ని సమర్థిస్తూ, ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకానికి స్పష్టమైన చట్టపరమైన విధానాన్ని తీసుకొచ్చామని పేర్కొంది. ఎంపిక కమిటీలో వివిధ వర్గాల ప్రతినిధులు ఉండటం ద్వారా నిర్ణయం సమిష్టిగా తీసుకుంటారని ప్రభుత్వం వాదిస్తోంది.

ఎన్నికల సంఘం భారత ప్రజాస్వామ్యంలో అత్యంత ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ సంస్థల్లో ఒకటి. దేశంలో జరిగే లోక్‌సభ, అసెంబ్లీ ఎన్నికలు, ఇతర ఎన్నికల నిర్వహణ బాధ్యత ఈ సంస్థదే. అందువల్ల ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకంపై ఎప్పటి నుంచో చర్చ కొనసాగుతోంది.