ప్లాస్టిక్ నోట్లకు ఆర్బీఐ గ్రీన్ సిగ్నల్

న్యూఢిల్లీలో ప్లాస్టిక్ కరెన్సీ నోట్లను ప్రవేశపెట్టే దిశగా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా కీలక అడుగు వేసినట్లు సమాచారం. తొలిదశలో రూ.10, రూ.20 విలువైన ప్లాస్టిక్ నోట్లపై ప్రయోగాత్మకంగా ఫీల్డ్ ట్రయల్స్ నిర్వహించేందుకు ప్రక్రియ ప్రారంభించనున్నట్లు తెలుస్తోంది. ప్రస్తుతం చలామణిలో ఉన్న కాగితపు నోట్లకు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్లాస్టిక్ నోట్లను పరీక్షించే దిశగా ఈ చర్య చేపడుతున్నట్లు సమాచారం.

ప్లాస్టిక్ నోట్ల తయారీకి అవసరమైన ప్రత్యేక ముడి పదార్థాన్ని సరఫరా చేసేందుకు అర్హత కలిగిన సంస్థల నుంచి ప్రతిపాదనలను ఆహ్వానించే ప్రక్రియను భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ నోట్ ముద్రణ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ చేపట్టినట్లు తెలుస్తోంది. ఇది రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియాకు అనుబంధ సంస్థగా నోట్ల ముద్రణకు సంబంధించిన కీలక కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తోంది. ప్రత్యేక పదార్థం సరఫరా కోసం సంస్థల అర్హత, సాంకేతిక సామర్థ్యం వంటి అంశాలను పరిశీలించే అవకాశం ఉంది.

ప్రస్తుతం దేశంలో వినియోగంలో ఉన్న కాగితపు నోట్లతో పోలిస్తే ప్లాస్టిక్ నోట్లు ఎక్కువ కాలం మన్నికగా ఉండే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా రోజువారీ లావాదేవీల్లో ఎక్కువగా ఉపయోగించే చిన్న విలువ కలిగిన నోట్లు త్వరగా చిరిగిపోవడం, తడవడం లేదా దెబ్బతినడం వంటి సమస్యలు ఎదురవుతుంటాయి. ప్లాస్టిక్ నోట్ల వినియోగంతో ఈ సమస్యలను కొంతవరకు తగ్గించడంతో పాటు నోట్ల వినియోగ కాలాన్ని పెంచే అవకాశం ఉందని అధికారులు భావిస్తున్నట్లు సమాచారం.

చిన్న విలువ కలిగిన నోట్లను ఎక్కువ కాలం చలామణిలో ఉంచడం ద్వారా నోట్ల ముద్రణ, భర్తీకి సంబంధించిన వ్యయాన్ని తగ్గించే అవకాశాన్ని కూడా పరిశీలిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. అయితే ప్లాస్టిక్ నోట్లను దేశవ్యాప్తంగా అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి ముందు వాటి మన్నిక, భద్రత, ముద్రణ సాంకేతికత, వినియోగంలో అనుకూలత వంటి అనేక అంశాలను పరీక్షించాల్సి ఉంటుంది. అందులో భాగంగానే తొలిదశలో పరిమిత స్థాయిలో ప్రయోగాత్మక పరీక్షలు నిర్వహించే అవకాశం ఉంది.

భారతదేశంలో ప్లాస్టిక్ నోట్లపై పరిశీలన కొత్త విషయం కాదు. 2012లోనే ప్లాస్టిక్ నోట్లను ప్రయోగాత్మకంగా ప్రవేశపెట్టే అంశంపై ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ఆ సమయంలో కొన్ని సాంకేతిక సమస్యలు ఎదురుకావడంతో ఆ ప్రక్రియ ముందుకు సాగలేదని సమాచారం. ముఖ్యంగా నోట్ల తయారీ, ముద్రణ, భద్రతకు సంబంధించిన సాంకేతిక అంశాలపై అప్పట్లో పరిమితులు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

ప్రస్తుతం ముద్రణ సాంకేతికతతో పాటు నోట్ల భద్రతకు సంబంధించిన విధానాల్లో మార్పులు రావడంతో ప్లాస్టిక్ నోట్ల అంశాన్ని మరోసారి పరిశీలిస్తున్నట్లు సమాచారం. తాజా ప్రతిపాదనలో భాగంగా తొలిదశలో రూ.10, రూ.20 నోట్లను ఎంపిక చేయడం ద్వారా వాటి వినియోగంపై వాస్తవ పరిస్థితుల్లో అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఉంది. ప్రయోగాత్మక పరీక్షల ఫలితాల ఆధారంగా భవిష్యత్తులో ఇతర విలువల నోట్లపై కూడా నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

ప్లాస్టిక్ నోట్ల ప్రయోగం విజయవంతమైతే చిన్న విలువ కలిగిన నోట్ల మన్నికను పెంచడం, తరచుగా దెబ్బతిన్న నోట్లను మార్చాల్సిన అవసరాన్ని తగ్గించడం వంటి ప్రయోజనాలు కలిగే అవకాశం ఉంది. అయితే దేశవ్యాప్తంగా ప్లాస్టిక్ కరెన్సీని ప్రవేశపెట్టే విషయంపై తుది నిర్ణయం ఇంకా తీసుకోలేదని, ప్రస్తుతం ఇది ప్రయోగాత్మక దశలోనే ఉందని గమనించాల్సి ఉంటుంది.