చైనాను ముఖ్య పొరుగుగా అభివర్ణించిన తకైచి మాటల వెనుక అసలు వ్యూహం

జపాన్ ప్రధానమంత్రి సనాయే తకైచి చైనాతో సంబంధాలపై చేసిన తాజా వ్యాఖ్యలు ఆసక్తికరమైన దౌత్య సంకేతాలను వెలువరించాయి. అక్టోబర్ ఐదున పార్లమెంటులో నిర్వహించిన కీలక విధాన ప్రసంగంలో తకైచి తన ప్రభుత్వం రానున్న అరవై తొమ్మిది రోజుల పార్లమెంటరీ సమావేశ కాలంలో చేపట్టబోయే ప్రాధాన్యాలను వివరించారు. అయితే ఆమె ప్రసంగంలో చైనాను ఉద్దేశించి ఉపయోగించిన భాషే అంతర్జాతీయ పరిశీలకుల దృష్టిని ప్రత్యేకంగా ఆకర్షించింది. చైనాను ఆమె “ముఖ్యమైన పొరుగు దేశం”గా అభివర్ణిస్తూ, ఇరు దేశాల మధ్య స్థిరమైన సంబంధాలను నిర్మించేందుకు ప్రయత్నిస్తామని స్పష్టం చేశారు. అదే సమయంలో జపాన్ ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడంతో పాటు వివాదాస్పద అంశాల్లో తమ వైఖరిని గట్టిగా కొనసాగిస్తామని కూడా తకైచి స్పష్టం చేశారు.

గత దాదాపు ఏడాది కాలంగా జపాన్, చైనా మధ్య సంబంధాలు తీవ్ర ఉద్రిక్తతలకు లోనయ్యాయి. ముఖ్యంగా తైవాన్‌పై తకైచి గత నవంబర్‌లో చేసిన వ్యాఖ్యలు ఇరు దేశాల మధ్య దౌత్య సంబంధాల్లో పెద్ద సమస్యగా మారాయి. చైనా తైవాన్‌ను తన భూభాగంలో భాగంగా పరిగణిస్తోంది. తైవాన్‌పై చైనా సైనిక చర్య చేపట్టే పరిస్థితి ఏర్పడి, అది జపాన్ భద్రతకు ముప్పుగా మారితే, జపాన్ సైనికంగా స్పందించే అవకాశం ఉండవచ్చని తకైచి అప్పట్లో పేర్కొన్నారు. ఈ వ్యాఖ్యలపై బీజింగ్ తీవ్రంగా స్పందించి, ఆమె తన వ్యాఖ్యలను వెనక్కి తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేసింది. అయితే తకైచి ఇప్పటివరకు ఆ వ్యాఖ్యలను ఉపసంహరించుకోలేదు. ఈ నేపథ్యంలో తాజా ప్రసంగంలో తైవాన్ అంశాన్ని ప్రస్తావించకపోవడం కూడా పరిశీలకులకు ముఖ్యమైన సంకేతంగా కనిపించింది.

తాజా ప్రసంగంలో తకైచి చైనాతో సంబంధాల విషయంలో ఒకేసారి రెండు రకాల సందేశాలను ఇచ్చారు. ఒకవైపు చైనాను ముఖ్యమైన పొరుగు దేశంగా పేర్కొంటూ, ఇరు దేశాల మధ్య దీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న సంబంధాలను గుర్తించారు. ఉమ్మడి సవాళ్లపై కమ్యూనికేషన్ కొనసాగించాలని, జాతీయ ప్రయోజనాలను కాపాడుతూ చర్చలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని, నిర్మాణాత్మకమైన మరియు స్థిరమైన సంబంధాలను నిర్మించాలని ఆమె చెప్పారు. మరోవైపు తూర్పు చైనా సముద్రం, దక్షిణ చైనా సముద్రంలోని వివాదాలు, జపాన్ చుట్టూ చైనా సైనిక కార్యకలాపాలు, ఒత్తిడి చర్యలు, చైనాలో జపాన్ పౌరుల భద్రత, మానవ హక్కులకు సంబంధించిన అంశాల్లో జపాన్ తన వైఖరిని గట్టిగా వినిపిస్తుందని చెప్పారు.

అందువల్ల తకైచి వ్యాఖ్యలను చైనాపై జపాన్ విధానంలో పూర్తిస్థాయి మార్పుగా చూడటం తొందరపాటు అవుతుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. టోక్యో విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన అంతర్జాతీయ సంబంధాల నిపుణుడు షిన్ కవాషిమా ప్రకారం, జపాన్ ప్రధానమంత్రి ప్రసంగంలో తైవాన్ ప్రస్తావన లేకపోవడం అసాధారణం కాదు. జపాన్‌కు తైవాన్‌తో అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు లేనందున, ప్రధానమంత్రి ప్రారంభ లేదా విధాన ప్రసంగంలో తైవాన్‌ను నేరుగా ప్రస్తావించడం సాధారణంగా జరగదని ఆయన వివరించారు. తకైచి గత నవంబర్ వ్యాఖ్యలు చైనాపై జపాన్ ప్రభుత్వ విధానాన్ని మార్చలేదనే విషయాన్ని సూచించడమే తాజా ప్రసంగంలోని ఉద్దేశంగా కనిపిస్తోందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.

అదే సమయంలో సింగపూర్‌కు చెందిన ఎస్ రాజరత్నం స్కూల్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ పరిశోధకురాలు సారా సోహ్ కూడా తకైచి వ్యాఖ్యలు జపాన్ పాత విధానాన్ని పెద్దగా మార్చలేదని పేర్కొన్నారు. ఉద్రిక్తతలను కొంత తగ్గించే ప్రయత్నం కనిపించినప్పటికీ, జపాన్ చైనా విషయంలో చాలా కాలంగా అనుసరిస్తున్న వైఖరినే కొనసాగిస్తోందని ఆమె విశ్లేషించారు. మరోవైపు సియోల్‌కు చెందిన ఈస్ట్ ఏషియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ నిపుణుడు ఇన్వాన్ ఓహ్ ఈ వ్యాఖ్యలను పరిమిత స్థాయిలో ఉద్రిక్తత తగ్గించే ప్రయత్నంగా అభివర్ణించారు. జపాన్‌లో తైవాన్ విషయంలో ప్రస్తుత ప్రభుత్వ వైఖరికి రాజకీయ మద్దతు ఉండగా, జపాన్ వ్యాపార వర్గాలు మాత్రం రాజకీయ విభేదాల ప్రభావం ద్వైపాక్షిక ఆర్థిక సంబంధాలపై పడకుండా చూడాలని కోరుకుంటున్నాయని ఆయన పేర్కొన్నారు.

చైనాతో సంబంధాల విషయంలో “ముఖ్యమైన పొరుగు దేశం” అనే పదబంధం పూర్తిగా కొత్తది కూడా కాదు. తకైచి గత ఏడాది ప్రధానమంత్రి పదవిని చేపట్టిన తర్వాత కూడా చైనాను ఇదే విధంగా అభివర్ణించారు. జపాన్ అధికారిక విదేశాంగ విధాన పత్రాల్లో కూడా చైనాను ముఖ్యమైన పొరుగు దేశంగా పేర్కొన్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల అక్టోబర్ ఐదున ఆమె ఇదే పదాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా కొత్త విధానాన్ని ప్రకటించారని చెప్పడం కంటే, ఇప్పటికే ఉన్న సంబంధాల నిర్వహణకు ఉపయోగించే దౌత్య భాషను కొనసాగించినట్లుగా నిపుణులు భావిస్తున్నారు.

చైనా వైపు నుంచి కూడా ఇటీవల కొన్ని సంకేతాలు కనిపించాయి. చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్ యీ గత వారం జపాన్‌తో సంబంధాలు మళ్లీ సాధారణ స్థితికి రావాల్సిన దశలో ఉన్నాయని పేర్కొన్నారు. సెప్టెంబర్ చివర్లో మాజీ జపాన్ విదేశాంగ మంత్రి తకేషి ఇవాయా చైనాను సందర్శించినప్పుడు, వాంగ్ యీతో పాటు చైనా ఉపప్రధాని హే లీఫెంగ్ కూడా ఆయనతో సమావేశమయ్యారు. దాదాపు ఏడాది కాలంలో చైనాకు వెళ్లిన జపాన్ రాజకీయ నాయకుడికి లభించిన అత్యున్నత స్థాయి స్వాగతాల్లో ఇది ఒకటిగా నిలిచింది. ఇవాయా యాభై మంది వ్యాపార ప్రతినిధులతో కూడిన బృందానికి నాయకత్వం వహించారు. ద్వైపాక్షిక సంబంధాల్లో స్థిరత్వాన్ని తిరిగి తీసుకురావడం ఈ పర్యటన లక్ష్యాల్లో ఒకటి.

ఈ పరిణామాల నేపథ్యంలో టోక్యో, బీజింగ్ రెండూ సంబంధాలను వెంటనే పూర్తిగా సాధారణ స్థితికి తీసుకురావడం కంటే, ముందుగా పరస్పర స్పందనలను అంచనా వేసే దశలో ఉన్నాయనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. నేషనల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సింగపూర్‌కు చెందిన రాజకీయ శాస్త్రవేత్త చోంగ్ జా ఇయాన్ ప్రకారం, ఇరు దేశాలు కొంతకాలం తీవ్ర ఉద్రిక్తతల తర్వాత ప్రస్తుతం పరస్పరం పరిస్థితిని అంచనా వేస్తున్నాయి. తమ ప్రాథమిక వైఖరులను మార్చకుండా, సంబంధాల్లో ఏర్పడిన సమస్యలను ఎలా నియంత్రించాలనే దానిపై దృష్టి పెడుతున్నట్లు కనిపిస్తోందని ఆయన విశ్లేషించారు.

అయితే సంబంధాల పునరుద్ధరణకు ప్రధాన అడ్డంకి తైవాన్ అంశమే. చైనా ప్రభుత్వం తకైచి గత నవంబర్ వ్యాఖ్యలను వెనక్కి తీసుకోవాలని నిరంతరం డిమాండ్ చేస్తోంది. తకైచి మాత్రం ఆ వ్యాఖ్యలను ఉపసంహరించుకోవడానికి సిద్ధంగా లేరు. చైనాకు ఇది ప్రధాన షరతుగా కనిపిస్తుండగా, తకైచికి ఆ వ్యాఖ్యలను వెనక్కి తీసుకోవడం దేశీయ రాజకీయ పరంగా సమస్యలను సృష్టించే అవకాశం ఉందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. అందువల్ల ఇరు దేశాలు సంబంధాలను మెరుగుపరచాలని కోరుకున్నప్పటికీ, తైవాన్ విషయంలో తమ ప్రాథమిక వైఖరిని మార్చేందుకు సిద్ధంగా లేవని విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి.

చైనా ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని మీడియా కూడా తకైచి తాజా ప్రసంగంపై పూర్తిగా సానుకూలంగా స్పందించలేదు. చైనా ప్రభుత్వ ప్రసార సంస్థ వ్యాఖ్యానంలో తకైచి చైనాపై సానుకూలమైన దౌత్య భాషను ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ, భద్రత, తైవాన్ వంటి అంశాల్లో జపాన్ చర్యలు దానికి విరుద్ధంగా ఉన్నాయని విమర్శించింది. చైనా సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధకుడు లూ చావో కూడా తకైచి మాటలు దేశీయ ఒత్తిడి, వ్యాపార వర్గాల ఆందోళనలకు ప్రతిస్పందనగా ఉండవచ్చని అభిప్రాయపడ్డారు. అంటే బీజింగ్‌లో తాజా ప్రసంగాన్ని సంబంధాల పూర్తి మార్పుకు సంకేతంగా భావించే స్థితి ఇంకా కనిపించడం లేదు.

ఇదిలా ఉండగా, జపాన్‌తో చైనా ఆర్థిక సంబంధాల్లో కూడా అనేక సమస్యలు కొనసాగుతున్నాయి. చైనా జపాన్ పౌరులు జపాన్‌కు ప్రయాణించడంపై హెచ్చరికలు జారీ చేయడంతో పాటు, ద్వంద్వ వినియోగ వస్తువుల ఎగుమతులపై పరిమితులు విధించింది. అరుదైన ఖనిజాలు, కీలక ముడి పదార్థాలకు సంబంధించిన ఆంక్షలు కూడా జపాన్ వ్యాపారాలపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. మరోవైపు చైనాలో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్న జపాన్ కంపెనీల సంఖ్య కూడా తగ్గుతున్నట్లు తాజా పరిశ్రమ గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.

అయితే ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాలు పూర్తిగా నిలిచిపోయినట్లు కూడా చెప్పలేం. జపాన్ రాజకీయ నాయకులు, వ్యాపార ప్రతినిధులు చైనాను సందర్శించడం, వివిధ స్థాయిల్లో చర్చలు కొనసాగడం ద్వారా సంబంధాలను నిర్వహించేందుకు ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో రానున్న ఆసియా-పసిఫిక్ ఆర్థిక సహకార సదస్సు కీలక పరీక్షగా మారే అవకాశం ఉంది. నవంబర్‌లో చైనాలోని షెన్‌జెన్‌లో జరగనున్న ఈ సమావేశానికి తకైచి హాజరవుతారని భావిస్తున్నారు. అక్కడ చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌తో ఆమె సమావేశమవుతారా, ఇరు దేశాల మంత్రుల స్థాయిలో చర్చలు జరుగుతాయా అనే అంశాలు సంబంధాల్లో నిజమైన మార్పు ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని అంచనా వేయడానికి ముఖ్యమైన సూచికలుగా నిలవవచ్చు.

మొత్తంగా చూస్తే, తకైచి చైనాను “ముఖ్యమైన పొరుగు దేశం”గా పేర్కొనడం టోక్యో, బీజింగ్ మధ్య సంబంధాలను పూర్తిగా మార్చే ప్రకటనగా కనిపించడం లేదు. అదే సమయంలో ఇరు దేశాలు గత ఏడాది తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న సంబంధాలను మరింత దిగజారకుండా నియంత్రించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్న సంకేతాలు మాత్రం కనిపిస్తున్నాయి. తకైచి చైనాతో సంభాషణ, స్థిరత్వం, నిర్మాణాత్మక సంబంధాల గురించి మాట్లాడుతూనే జపాన్ భద్రతా ప్రయోజనాలు, తూర్పు మరియు దక్షిణ చైనా సముద్ర సమస్యలు, చైనా సైనిక కార్యకలాపాలు, తైవాన్‌పై తన ప్రాథమిక వైఖరిని కొనసాగిస్తున్నారు. చైనా కూడా ఒకవైపు తకైచి వ్యాఖ్యలను సరిదిద్దాలని డిమాండ్ చేస్తూనే, మరోవైపు రాజకీయ, వ్యాపార, ప్రజల మధ్య సంబంధాల కోసం కొన్ని మార్గాలను తెరిచి ఉంచుతోంది. అందువల్ల ప్రస్తుత దశను పూర్తిస్థాయి సాన్నిహిత్యంగా కాకుండా, ఇరు దేశాలు పరస్పర స్పందనలను పరీక్షిస్తూ సంబంధాలను నిర్వహించేందుకు చేస్తున్న పరిమిత ప్రయత్నంగా నిపుణులు అభివర్ణిస్తున్నారు.